"Kaç metrekareye bir dedektör koyacağız?" Sahada en çok sorulan soru bu. Kısa yanıt var ama tek başına yanıltıcı: doğru yerleşim metrekareyle değil, koruma yarıçapıyla hesaplanır. Bu yazıda TS CEN/TS 54-14 çerçevesindeki temel yerleşim kurallarını açıklıyoruz.
Neden metrekare tek başına yeterli değil?
Dedektör bir alanı değil, bir yarıçapı korur. Duman yükselip tavana ulaştıktan sonra yatay olarak yayılır; dedektörün algılayabilmesi için dumanın ona ulaşması gerekir. Dolayısıyla asıl kısıt, mahaldeki herhangi bir noktanın en yakın dedektöre olan uzaklığıdır.
Metrekare hesabı bu yarıçaptan türetilir, tersi değil. Aynı 80 m²'lik alan kare planlıysa tek dedektörle korunabilirken, uzun ve dar bir koridor biçimindeyse iki veya üç dedektör gerektirir.
Duman dedektörü için temel değerler
TS CEN/TS 54-14:2018'e göre nokta tipi duman dedektörünün maksimum algılama yarıçapı 6,2 metredir. Bundan türeyen pratik değerler:
- Kare dizilimde dedektörler arası maksimum mesafe: 8,8 metre
- Duvara veya büyük bir engele maksimum mesafe: 4,4 metre
- Kör nokta bırakmayacak şekilde koruma alanları üst üste bindirildiğinde bir dedektörün etkin alanı: yaklaşık 77 m²
Uygulamada bu değer çoğu projede 60-70 m² aralığına çeker, çünkü mahal geometrisi nadiren ideal karedir.
Isı dedektörü için temel değerler
Isı dedektörünün koruma alanı daha dardır, çünkü ısının dedektöre ulaşması dumandan daha zordur:
- Maksimum algılama yarıçapı: 4,5 metre
- Kare dizilimde dedektörler arası maksimum mesafe: 6,4 metre
- Duvara maksimum mesafe: 3,2 metre
Not: 2018 güncellemesinden önce ısı dedektörü için 5 metre yarıçap kabul ediliyordu; bu değer 4,5 metreye düşürülmüştür. Eski projelerden kopyalanan yerleşimler bu nedenle güncel standarda uymayabilir.
Koridorlarda durum farklıdır
Genişliği 2 metreyi geçmeyen koridorlarda yalnızca koridorun merkez hattı dikkate alınır. Bu durumda:
- Duman dedektörleri 12,4 metre aralıklarla yerleştirilebilir
- Isı dedektörleri 9,0 metre aralıklarla yerleştirilebilir
- Bitiş duvarına mesafe, ilgili aralığın yarısını geçmemelidir
Koridorlar kaçış yolu olduğu için ayrıca öncelikli korunması gereken alanlardır.
Yerleşimi bozan beş faktör
1. Tavan kirişleri
Derinliği 0,25 metreyi (250 mm) aşan kirişler ayrı bir bölme gibi değerlendirilir. Kirişlerle bölünmüş bir tavanda her göz kendi başına korunmalıdır. Açık ofislerde en sık yapılan hata budur: tavan düz sanılıp kiriş derinliği hesaba katılmaz.
2. Tavan eğimi
Eğimli tavanlarda, tepe noktasındaki veya yakınındaki dedektörler için yatay mesafeler her eğim derecesi başına %1 oranında artırılabilir; toplam artış %25 ile sınırlıdır. Duman tepe noktasında toplandığı için dedektör mahyaya yakın konumlandırılır.
3. Tavan yüksekliği
Tavan yükseldikçe duman dedektöre ulaşana kadar seyrelir ve soğur. Yüksek tavanlı hacimlerde — depo, üretim holü, atrium — nokta tipi dedektör yerine ışın tipi (beam) veya aspirasyonlu algılama değerlendirilmelidir. Işın tipi dedektörlerde alıcı ve verici arası mesafe 100 metreye kadar çıkabilir.
4. Havalandırma
Dedektör, havalandırma menfezine yakın konumlandırılmamalıdır. Hava akımı dumanı dedektörden uzaklaştırır ve algılamayı geciktirir. Klima ve havalandırma projesi, dedektör yerleşiminden önce incelenmelidir.
5. Duvar ve engel mesafesi
Dedektörler duvardan en az 0,5 metre uzağa yerleştirilir. Tavan-duvar birleşimindeki köşe bölgesinde hava hareketi zayıftır ve duman geç ulaşır.
Sık yapılan üç hata
- Simetrik yerleşim takıntısı. Dedektörler estetik gerekçeyle eşit aralıklı dizilir ama mahal sınırları ve kirişler dikkate alınmaz. Sonuç: bazı noktalar iki dedektörün ortak alanında, bazıları hiçbirinin içinde değildir.
- Asma tavan üstünün unutulması. Kablo tavası, elektrik hattı ve tesisat asma tavan üstünde yer alır. Bu hacim yangın riski taşıyorsa ayrıca korunmalıdır.
- Mahal riskinin göz ardı edilmesi. Standart değerler üst sınırdır, hedef değildir. Yüksek riskli bir mahalde dedektörler bu sınırlara kadar açılmaz, daha sık yerleştirilir.
Bu değerler bir başlangıç noktasıdır
Buradaki sayılar düz ve engelsiz tavan için geçerli genel kabullerdir. Tavan eğimi, kiriş derinliği, mahal riski, havalandırma düzeni ve dedektörün standart sınıfı sonucu değiştirir. Kesin yerleşim, mahal bazlı projelendirmeyle belirlenir — kat planı üzerinde, mahal listesiyle birlikte.
Projenizin dedektör yerleşimini birlikte çıkaralım
Yansis olarak yangın algılama sistemlerini projelendiriyor, kuruyor ve devreye alıyoruz. Kat planlarınız üzerinden mahal bazlı dedektör yerleşimi için ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
