Gaz algılama sistemlerinde en sık yapılan hata cihaz seçiminde değil, montaj yüksekliğinde olur. Yanlış yüksekliğe takılmış bir dedektör, hiç dedektör olmamasıyla aynı sonucu verir: sızıntı olur, cihaz görmez.
Bu yazı, hangi gazın nereye biriktiğini ve dedektörün ona göre nasıl konumlandırıldığını anlatır.
Yüksekliği bina değil, gaz belirler
Her gazın havaya göre bir yoğunluğu vardır. Havadan hafif olan yükselir ve tavanda birikir; ağır olan çöker ve tabanda toplanır. Dedektör, gazın biriktiği yerde olmak zorundadır.
Metan (doğalgaz). Havadan hafiftir, tavana çıkar. Dedektör tavana yakın, genellikle tavandan 30 cm aşağıda konumlandırılır. Mutfak, kazan dairesi, ısı merkezi ve doğalgaz kullanılan tüm teknik hacimler bu kapsamdadır.
LPG (propan, bütan). Havadan ağırdır, tabana çöker. Dedektör zemine yakın, yerden 30 cm yukarıda konumlandırılır. LPG'li mutfaklar, tüp depoları ve LPG'li araçların girdiği otoparklar bu kapsamdadır.
Karbon monoksit. Havayla yaklaşık aynı yoğunluktadır ve ortamda yayılır. Dedektör solunum seviyesinde, yerden 1,5 metre civarında konumlandırılır. Kapalı otopark, jeneratör odası ve yanma ürünlerinin bulunduğu hacimler bu kapsamdadır.
Aynı binada üç gaz da bulunabilir ve her biri farklı yükseklik ister. Tek tip montajla üçünü birden karşılamak mümkün değildir.
Sızıntı kaynağına mesafe
Yükseklik doğru olsa bile dedektör kaynaktan uzaksa gecikmeli algılar. Dedektör, olası sızıntı noktasına yakın konumlandırılır: gaz vanası, brülör, tüp bağlantısı, regülatör.
Yaygın uygulama, her potansiyel kaynak için ayrı dedektör düşünmektir. Büyük hacimlerde kapsama alanı hava akımına bağlıdır; havalandırma menfezinin hemen yanı, gazı dağıtıp seyrelttiği için iyi bir nokta değildir.
Alarm eşiği: LEL nedir
Yanıcı gazlar için eşik, gaz yoğunluğunun mutlak değeriyle değil LEL (Alt Patlama Sınırı) yüzdesiyle ifade edilir. LEL, gazın havayla karışımının tutuşabilir hale geldiği en düşük derişimdir.
Sistemler genellikle iki kademeli çalışır: birinci alarm LEL'in yüzde 10'unda, ikinci alarm yüzde 20'sinde devreye girer. Yani patlayıcı karışıma ulaşılmadan çok önce uyarı verilir.
Karbon monoksitte eşik LEL ile değil, ppm (milyonda bir) cinsinden sağlık sınırıyla belirlenir; çünkü buradaki tehlike patlama değil zehirlenmedir.
Alarm anında ne olmalı
Gaz dedektörü tek başına bir uyarı cihazıdır. Asıl değeri, tetiklediği eylemlerden gelir:
- Solenoid vana kapanır. Gaz girişi kesilir. Bu, gaz algılama sisteminin en kritik çıkışıdır.
- Havalandırma çalışır. Ortamdaki gaz seyreltilir.
- Sesli ve ışıklı uyarı verilir. Mahalde bulunanlar tahliye olur.
- Yangın paneline bildirilir. Merkezi izleme yapılıyorsa durum panele taşınır.
Vanayı kapatmayan bir gaz algılama sistemi, sızıntıyı yalnızca haber verir. Kaynağı kesmez.
Sensör ömrü ve kalibrasyon
Bu, gaz algılamayı yangın algılamadan ayıran en önemli noktadır. Gaz sensörleri tükenir.
Elektrokimyasal ve katalitik sensörlerin sınırlı bir çalışma ömrü vardır; tipik olarak 3 ila 5 yıl. Süre dolduğunda cihaz çalışıyor görünür, LED'i yanar, ama gazı algılamaz.
Bu nedenle gaz dedektörleri periyodik olarak kalibre edilir: bilinen derişimde test gazı uygulanır ve cihazın doğru tepki verdiği doğrulanır. Ömrü dolan sensör değiştirilir.
Yangın dedektöründe temizlik yeterliyken, gaz dedektöründe kalibrasyon ve sensör değişimi zorunludur. Kurulum sırasında bu takvim müşteriye yazılı olarak verilmelidir.
Hangi mahallerde gerekir
Doğalgazlı mutfaklar. Ticari mutfaklarda ocak, fırın ve ızgara sayısı arttıkça sızıntı riski de artar.
Kazan daireleri ve ısı merkezleri. Brülör, vana ve boru bağlantıları bir arada bulunur.
Kapalı otoparklar. Karbon monoksit için; LPG'li araç girişi varsa ayrıca LPG için.
Jeneratör odaları. Egzoz kaçağı karbon monoksit riski yaratır.
Endüstriyel tesisler. Proses gazları kullanılan üretim hatları, boyahane, dolum tesisi ve depo alanları.
Sık yapılan üç hata
Tek yükseklik, her gaz. Elektrikçi tüm dedektörleri aynı hizaya takar. Metan dedektörü zeminde işe yaramaz, LPG dedektörü tavanda işe yaramaz.
Kalibrasyon takvimi yok. Sistem kurulur, kimse sensör ömründen bahsetmez. Beş yıl sonra cihazlar yerinde durur ama hiçbiri çalışmaz.
Vana bağlanmamış. Dedektör alarm verir, siren çalar, gaz akmaya devam eder. Solenoid vana bağlantısı yapılmadıysa sistem yarım kalmıştır.
Özet
Gaz algılamada doğru cihazı seçmek işin kolay kısmıdır. Sonucu belirleyen üç şey vardır: gazın yoğunluğuna uygun montaj yüksekliği, solenoid vanaya bağlı bir çıkış ve takip edilen bir kalibrasyon takvimi.
Bu üçü olmadan sistem kurulmuş görünür, çalışmaz.
Yapınızda gaz dedektörü yerleşimi ve sayı hesabı için ücretsiz keşif talep edebilirsiniz.
