Konvansiyonel yangın alarm sistemi, yangın algılamanın en yaygın kullanılan biçimidir. Küçük ve orta ölçekli yapıların çoğunda karşılaşılan sistem budur. Buna rağmen nasıl çalıştığı, nereye kadar yettiği ve ne zaman yetmediği konusunda saha pratiğinde ciddi bir kafa karışıklığı vardır.
Bu yazı, panel seçimi yapmadan önce bilinmesi gerekenleri anlatır.
Zone mantığı: sistem size ne söyler, ne söylemez
Konvansiyonel panelin temel birimi zone'dur. Zone, panelden çıkan ve üzerine dedektörlerin paralel bağlandığı bir kablo hattıdır. Panelde her zone için ayrı bir gösterge bulunur.
Bu hattaki herhangi bir dedektör alarm verdiğinde panel size şunu söyler: "3 numaralı bölgede yangın var."
Söylemediği şey ise şudur: o bölgedeki hangi dedektörün alarm verdiği. Zone'da on dedektör varsa hangisinin tetiklendiği panelden anlaşılmaz. Müdahale eden kişi o bölgeye gidip gözle arar.
Adreslenebilir sistem ile aradaki temel fark budur. Adreslenebilir sistemde her cihazın kendi adresi vardır ve panel "2. kat, 14 numaralı dedektör" der. Konvansiyonelde çözünürlük cihaz değil, bölgedir.
Bu bir eksiklik mi?
Bina küçükse hayır. 300 metrekarelik bir işyerinde "2 numaralı bölge" demek zaten odayı işaret eder; arama süresi saniyelerle ölçülür. Ama 40 dairelik bir blokta bir zone tüm katı kapsıyorsa, alarm anında hangi dairede olduğunu bilmemek gerçek bir sorundur.
Konvansiyonelin sınırı burada başlar: zone alanı büyüdükçe sistemin işe yararlılığı azalır.
Bir zone ne kadar alanı kapsayabilir
TS CEN/TS 54-14, zone büyüklüğü için iki temel sınır tanımlar:
- Bir zone'un kapsadığı kat alanı 1600 m²'yi geçmemelidir.
- Zone birden fazla bölmeyi kapsıyorsa, alarm kaynağını bulmak için yürünmesi gereken arama mesafesi 30 metreyi aşmamalıdır.
- Bir zone kural olarak tek bir katı kapsar. Katlar arasında zone paylaştırılmaz.
Pratikte bu şu anlama gelir: dört katlı bir binada, kat alanı küçük olsa bile en az dört zone gerekir. Zone sayısını belirleyen şey metrekare değil, çoğu zaman kat ve bölme sayısıdır.
Bir zone'a kaç dedektör bağlanır
Bu sayı panelin zone başına verebildiği akımla sınırlıdır ve üreticiye göre değişir. Yaygın panellerde zone başına 20 ila 32 dedektör bağlanabilir.
Ancak pratikte bu sınıra genellikle ulaşılmaz, çünkü yukarıdaki alan ve arama mesafesi kuralları zaten daha önce devreye girer. Dedektör sayısını dert etmeden önce zone'un kapsadığı alanı kontrol edin.
2, 4 ve 8 zone panel seçimi
Panel seçimi üç adımda yapılır:
1. Zone sayısını çıkarın. Kat sayısı, bağımsız bölüm sayısı ve 1600 m² kuralına göre kaç zone gerektiğini belirleyin. Kazan dairesi, trafo odası, arşiv gibi riskli hacimleri ayrı zone yapmak müdahaleyi kolaylaştırır.
2. Yedek bırakın. Hesap tam sınırda çıkıyorsa bir üst panele geçin. Sonradan eklenen bir bölüm için boş zone bulmak, panel değiştirmekten ucuzdur.
3. Kalan kapasiteyi kullanmayın diye bir kural yok. 5 zone gereken bir binaya 8 zone panel konur, üçü boş kalır. Bu israf değil, normal uygulamadır.
Ürün tarafında 4 zone ve 8 zone panellerin teknik detaylarını inceleyebilirsiniz.
Panelden beklenmesi gerekenler
Bir konvansiyonel panelin karşılaması gereken asgari şartlar şunlardır:
EN 54-2 ve EN 54-4 uygunluğu. EN 54-2 kontrol panelinin kendisini, EN 54-4 ise güç kaynağını tanımlar. İkisi ayrı sertifikadır; sadece birini taşıyan ürün tam uyumlu sayılmaz.
Yedek besleme süresi. Sistem, şebeke elektriği kesildiğinde 24 saat bekleme + 30 dakika alarm süresini akü ile karşılayabilmelidir. Akü kapasitesi bu hesaba göre seçilir, "standart akü" diye bir şey yoktur.
Hat arıza izlemesi. Panel, zone hattındaki kopukluğu ve kısa devreyi ayrı ayrı algılayıp göstermelidir. Kopuk bir hat, sessizce çalışmayan bir sistem demektir.
Ayrı siren çıkışı. Uyarı cihazları zone hatlarından değil, panelin kendi siren çıkışından beslenir ve bu çıkış da arıza izlemesi altında olmalıdır.
Konvansiyonel ne zaman yetmez
Aşağıdaki durumlarda adreslenebilir sisteme geçmek gerekir:
- Bölme sayısı yüksekse. Otel, yurt, hastane gibi çok odalı yapılarda zone bazlı algılama müdahaleyi yavaşlatır.
- Kat sayısı fazlaysa. Her katın ayrı zone olması gerektiği için kat sayısı arttıkça panel kapasitesi hızla tükenir ve kablolama karmaşıklaşır.
- Senaryo gerekiyorsa. Asansörün zemine inmesi, damperlerin kapanması, kapıların serbest kalması gibi otomasyonlar cihaz bazlı adresleme ister.
- Hatalı alarm maliyeti yüksekse. Üretim hattının durması ya da ameliyatın kesintiye uğraması söz konusuysa, alarmın kaynağını saniyeler içinde bilmek gerekir.
Hangi sistemin size uygun olduğunu adım adım değerlendirmek için sistem seçimi rehberimize bakabilirsiniz.
Sık yapılan üç hata
Zone'u metrekareye göre kurmak. Kat ve bölme yapısı dikkate alınmazsa, kâğıt üzerinde uygun görünen bir zone planı sahada işe yaramaz.
Aküyü küçük seçmek. 24 saat + 30 dakika hesabı yapılmadan takılan akü, elektrik kesintisinde sistemi birkaç saatte kapatır. Denetimde ilk bakılan yerlerden biridir.
Riskli hacmi genel zone'a katmak. Kazan dairesi ya da elektrik odası, bulunduğu kattaki genel zone'a bağlanırsa alarm anında nereye gidileceği belirsiz kalır.
Özet
Konvansiyonel sistem, bölme sayısı sınırlı ve kat sayısı az yapılarda doğru ve ekonomik çözümdür. Sistemin kalitesini belirleyen şey panelin marka veya fiyatı değil, zone planının yapıya uygun kurulmuş olmasıdır.
Yapınız için zone planı ve panel seçimi konusunda destek almak isterseniz, ücretsiz keşif talep edebilirsiniz.
