Adreslenebilir sistem, yangın algılamanın büyük ve bölmeli yapılarda kullanılan biçimidir. Konvansiyonelden farkı tek cümleyle anlatılabilir ama bu cümle sistemin tamamını değiştirir: panel hangi cihazın alarm verdiğini bilir.
Bu yazı, adreslenebilir sisteme geçmeden önce bilinmesi gerekenleri anlatır. Konvansiyonel tarafı ayrı bir yazıda ele almıştık.
Loop mantığı: adres ne demek
Adreslenebilir panelin temel birimi loop'tur. Loop, panelden çıkıp cihazları dolaşan ve panele geri dönen bir çevrimdir. Hattaki her cihazın (dedektör, buton, siren, modül) kendine ait bir adresi vardır.
Alarm anında panel şunu söyler: "2. kat, koridor, 47 numaralı optik dedektör."
Konvansiyonelde panel yalnızca bölgeyi gösterirdi; müdahale eden kişi o bölgeye gidip gözle arardı. Adreslenebilirde arama yoktur. Ekran doğrudan cihazı söyler.
Loop ile zone arasındaki gerçek fark
İki sistem arasındaki farkı "daha pahalı, daha iyi" diye özetlemek yanlış olur. Fark yapısal:
- Çözünürlük. Zone bir alanı, adres bir cihazı gösterir.
- Kablolama. Konvansiyonelde her zone için ayrı hat çekilir. Adreslenebilirde tek çevrim tüm katı dolaşır. Cihaz sayısı arttıkça adreslenebilirin kablo maliyeti konvansiyonelin altına iner.
- Geri bildirim. Adreslenebilir cihaz panele kirlilik seviyesini, arızasını ve çalışıp çalışmadığını sürekli bildirir. Konvansiyonel dedektör sessizdir.
- Senaryo. Cihaz bazlı adresleme, "3. kattaki dedektör alarm verirse asansör zemine insin" gibi kuralların yazılabilmesini sağlar.
Bir loop'a kaç cihaz bağlanır
Adres kapasitesi panel üreticisine göre değişir; yaygın panellerde loop başına 100 ila 250 arası cihaz adreslenebilir. Ancak bu sayı pratikte üst sınır olarak kullanılmaz, çünkü iki ayrı kısıt daha devreye girer:
Akım bütçesi. Loop üzerindeki tüm cihazların bekleme ve alarm akımları toplanır. Sirenler ve çıkış modülleri bu bütçeyi hızla tüketir. Adres kapasitesi dolmadan akım kapasitesi dolabilir.
Kablo direnci. Loop uzunluğu arttıkça hat sonundaki cihazın gördüğü gerilim düşer. Kablo kesiti ve toplam uzunluk tasarım aşamasında hesaplanır.
Pratik kural: adres kapasitesinin tamamını kullanmayın. Loop'u yüzde 70-80 doldurmak, sonradan cihaz eklenmesine yer bırakır.
İzolatör: adreslenebilir sistemin en çok atlanan parçası
Loop bir çevrimdir ve tek bir noktadaki kısa devre, teoride tüm çevrimi devre dışı bırakabilir. İzolatör modülü bunu engeller: arızalı bölümü çevrimden ayırır, geri kalanı çalışmaya devam eder.
İzolatörler TS EN 54-17 kapsamındadır ve opsiyonel değildir. Yaygın tasarım pratiği, tek bir arızanın belirli bir cihaz sayısından fazlasını devre dışı bırakmamasıdır; bu nedenle izolatörler yangın bölmesi sınırlarına ve kat geçişlerine yerleştirilir.
Sahada en sık karşılaşılan eksiklik budur: loop çekilmiş, cihazlar takılmış, izolatör konmamış. Sistem devreye alındığında çalışır; bir yıl sonra bir kablo ezildiğinde tüm kat kör kalır.
Bazı dedektörler izolatörü gövdesinde barındırır. Bu, ayrı modül ihtiyacını azaltır ama tasarım hesabını ortadan kaldırmaz.
Çevrim mi, radyal mi
Loop kablolaması iki biçimde yapılabilir:
Çevrim (loop). Kablo panelden çıkar, cihazları dolaşır, panele döner. Hat herhangi bir noktadan koparsa cihazlar iki uçtan beslenmeye devam eder. Adreslenebilir sistemin asıl kurulum biçimi budur.
Radyal (spur). Kablo panelden çıkar ve biter. Kopma durumunda kopma noktasından sonrası kör kalır. Kısa kollar için kullanılır, ana hat olarak tercih edilmez.
Senaryo yazımı
Adreslenebilir sistemin en az kullanılan ama en değerli tarafı budur. Panel, hangi cihazdan gelen sinyalin hangi çıkışı tetikleyeceğini programlayabilir:
- Asansörün zemine inip kapılarını açması
- Yangın damperlerinin kapanması, duman tahliye fanlarının çalışması
- Geçiş kontrol kapılarının serbest kalması
- Kat bazlı kademeli tahliye anonsu
- İlgili kameranın kayda başlaması
Bu bağlantılar giriş/çıkış modülleri üzerinden kurulur ve TS EN 54-18 kapsamındadır. Senaryo tablosu proje aşamasında yazılır; devreye alma sırasında uydurulmaz.
Sistemlerin birbiriyle konuşması konusunda ayrıntı için sistem entegrasyonu sayfamıza bakabilirsiniz.
Ön alarm ve kirlilik bildirimi
Adreslenebilir dedektör, ölçtüğü değeri panele sürekli iletir. Bunun iki pratik sonucu vardır:
Ön alarm. Değer alarm eşiğine yaklaştığında panel uyarı verir, ama genel alarmı çalıştırmaz. Görevli gidip bakar. Yanlış alarmla gerçek yangın arasındaki ayrımı çoğu zaman bu kademe kurtarır.
Kirlilik bildirimi. Dedektör kirlendiğinde panel bunu arıza olarak gösterir. Konvansiyonel sistemde kirli dedektör önce hatalı alarm verir, sonra o bölge devre dışı bırakılır. Adreslenebilirde temizlik zamanı önceden bilinir.
Ne zaman adreslenebilir gerekir
Aşağıdaki durumlarda konvansiyonel yetmez:
- Bölme sayısı yüksekse. Otel, yurt, hastane, ofis katları. Zone bazlı algılama müdahaleyi yavaşlatır.
- Kat sayısı fazlaysa. Her kat ayrı zone gerektirdiği için konvansiyonel panel kapasitesi hızla dolar, kablolama karmaşıklaşır.
- Senaryo gerekiyorsa. Asansör, damper, tahliye anonsu, geçiş kontrol.
- Hatalı alarm maliyeti yüksekse. Üretim hattının durması, ameliyatın kesilmesi, otelin tahliyesi.
- Sistem büyüyecekse. Etap etap yapılan projelerde loop'a cihaz eklemek, yeni zone hattı çekmekten kolaydır.
Buna karşılık küçük bir işyeri, tek katlı depo ya da az bölmeli bir yapı için adreslenebilir sistem gereksiz maliyettir. Hangi sistemin size uygun olduğunu adım adım değerlendirmek için sistem seçimi rehberimize bakabilirsiniz.
Panelden beklenmesi gerekenler
EN 54-2 ve EN 54-4 uygunluğu. Kontrol paneli ve güç kaynağı için ayrı sertifikalardır.
Yedek besleme. 24 saat bekleme artı 30 dakika alarm süresi akü ile karşılanmalıdır. Loop'taki cihaz sayısı arttıkça akü kapasitesi de büyür; konvansiyonel için yapılan hesap burada yetmez.
Loop arıza izlemesi. Panel, çevrimdeki kopukluğu, kısa devreyi ve cevap vermeyen cihazı ayrı ayrı göstermelidir.
Olay kaydı. Panelin alarm, arıza ve işlem geçmişini tutması gerekir. Denetimde ve arıza incelemesinde ilk bakılan yer burasıdır.
Sık yapılan üç hata
İzolatörü atlamak. En sık ve en pahalı hata. Sistem kurulduğu gün çalışır, ilk kablo arızasında koca bir kat kör kalır.
Loop'u sonuna kadar doldurmak. 250 adres kapasitesine 245 cihaz bağlanmış bir sistemde ilk tadilatta yeni panel gerekir.
Adres listesini teslim etmemek. Panel "47 numaralı dedektör" der ama 47'nin nerede olduğunu gösteren belge yoksa, adreslenebilir sistemin tüm avantajı kaybolur. Cihaz adres listesi ve sistem haritası projeyle birlikte teslim edilmelidir.
Özet
Adreslenebilir sistem, bölme ve kat sayısı yüksek yapılarda doğru çözümdür. Avantajı panelin pahalı olmasından değil, sistemin ne olduğunu ve nerede olduğunu bilmesinden gelir. Bu avantaj ancak izolatör planı doğru kurulduğunda ve adres listesi teslim edildiğinde gerçekleşir.
Yapınız için loop planlaması ve panel seçimi konusunda destek almak isterseniz, ücretsiz keşif talep edebilirsiniz.
